A EDUCACIÓN FEITA POESÍA

A poesía é un arte que vai máis alá de proporcionarnos beleza e un sentido estético a través da palabra, sírvenos para que a través dela vexamos, rescatemos ou nomeemos aspectos diversos do sentir, dos soños, da realidade. A poesía busca cuestionar a verdade e os seus problemas a través da emoción da vida.

A poesía é unha maneira de expresión pero tamén de reflexión, moitas veces xurde o debate de si a educación é unha “ciencia” ou é un “arte”, como “arte” a linguaxe poética é unha das mellores formas de transmitir o noso quefacer diario.

Por unha idea de neno
Por unha idea de neno rico,
na encrucillada do posible,
que está no presente
e que trasforma o presente no futuro.
Por unha idea de neno activo,
guiado, na experiencia,
por esa extraordinaria especie de curiosidade
que se viste de desexo e de pracer.
Por unha idea de neno forte,
que desdeña que a propia identidade
sexa permutada coa do adulto
para ofrecela, en cambio, aos xogos de cooperación.
Por unha idea de neno sociable,
capaz de atoparse e enfrontarse
cos outros nenos
para construír novos puntos de vista e novos coñecementos.
Por unha idea de neno competente,
artesán da propia experiencia
e do propio saber
preto de e xunto ao adulto.
Por unha idea de neno curioso,
que aprende a coñecer e a entender
non porque renuncie, senón porque nunca deixa
de abrirse ao sentido do estupor e a marabilla.

Aldo Fortunati

Seguir lendo

Canal youtube_o mundo en cueiros

Nesta ocasión queremos compartir con todos vós o documental “El mundo en pañales”, no que se analiza o comportamento dos bebés dende o momento do parto ata os tres anos de idade,

A serie documental consta de seis capítulos que nos axudan a ver o mundo dende os ollos dos bebés. A continuación tedes o primeiro capítulo do documental pero se estades interesados podedes disfrutar do filme a través do noso canal youtube


A REFLEXIÓN EDUCATIVA A TRAVÉS DO VÍDEO

O vídeo é un recurso que pode resultar moi útil no noso día a día xa que:

  • Ofrécenos a posibilidade de captar e reproducir situacións tanto visuais como auditivas do ambiente, o que permite documentar a experiencia cotiá das crianzas, os seus procesos de desenvolvemento así como observar e autoavaliar o proceso educativo que estamos a desenvolver para poder melloralo.
  • Permite rexistrar fielmente a realidade a través de informacións visuais e sonoras, dándonos a posibilidade de efectuar unha análise completa, dende diversos focos de atención e perspectivas en diferentes momentos e circunstancias.
  • A reprodución de este material posibilita analizar e axustar as propostas ás potencialidades e intereses das crianzas, facer un seguimento dos procesos de aprendizaxe e reflexionar tanto individualmente como colectivamente co resto do equipo e coas familias.
  • Este tipo de documentación da a coñecer ás familias e a comunidade o entorno educativo que oferta a escola resaltando as potencialidades e o protagonismo das nenas e dos nenos nos seus propios aprendizaxes e vivencias cotiás, significativas e positivas.

Nesta entrada queremos poñer no voso coñecemento un novo recurso da rede o canal youtube do equipo educativo, ao que podedes acceder dende a plataforma de youtube (www.youtube.com) sitio web onde podemos compartir e visualizar vídeos de diferentes temáticas. Gracias a este canal poderemos seguir traballando en Rede, xa que nos permite compartir con todos vós, vídeos que nos axudaran a avanzar na mellora educativa no primeiro ciclo de Educación Infantil.

A FOTOGRAFÍA COMO DOCUMENTACIÓN NARRATIVA

Nunha entrada anterior falabamos da observación como estratexia fundamental para poder avaliar os procesos de aprendizaxe que se dan nas nosas escolas. Para que esta observación sexa enriquecedora é necesario empregar ferramentas que nos axuden a recompilar os datos do xeito máis obxectivo posible.

A documentación fotográfica debe ser unha oportunidade de narración, as imaxes tomadas pódennos contar, revelar, encontrar, capturar, contaxiar ideas, pensamentos, accións, supón conservar a memoria do vivido, sentido, experimentado,…

A cámara de fotos constitúe unha grande retina capaz de captar imaxes e retelas, facilitando a súa visualización unha e outra vez por diferentes persoas que achegan significados e opinións con diferentes puntos de vista que nos axudan a describir a realidade.

escola-infantil-de-gondomar2

  • A imaxe amósanos unhas nenas e nenos competentes, capaces e seguros, dentro dun contexto que estimula e potencia a súa creatividade.
  • A actividade desenvólvese ao aire libre, o grupo de nenas e nenos atópanse con material variado  para desenvolver a súa imaxinación,
  • Son libres para explorar, experimentar e crear, ante a presenza do adulto, que exerce un rol de guía, nun segundo plano observando cada situación de aprendizaxe.
  • As crianzas son capaces de concentrarse no que están a facer, interésalles, gozan, estano a vivir, prodúcese unha aprendizaxe significativa. Significativa por desenvolverse nun contexto de socialización, de liberdade de movemento, de posibilidades de acción.

Con esta proposta a escola ten en conta varios aspectos recollidos no currículo;

  • Os nenos e nenas constrúen as súas aprendizaxes en interacción co medio. Dependendo da calidade da interacción que establezan co medio, así será a calidade da súa construción.
  • A organización dos espazos debe garantir a súa flexibilidade, é dicir, debe posibilitar que non todas as nenas e nenos fagan o mesmo ao mesmo tempo, e tamén debe permitir unha variedade de usos dos diferentes espazos ao longo da xornada e mesmo ao longo do curso.
  • Os espazos exteriores deberán ser obxecto do mesmo coidado e planificación que os interiores, explorando as diversas posibilidades de aprendizaxe e interacción que ofertan, sobre todo nuns momentos en que a actividade se desenvolve maioritariamente entre iguais, libre da carga dirixista do adulto.
  • Deberán propoñerse situacións educativas que ofrezan múltiples posibilidades de percibir, actuar, experimentar e descubrir, aproveitando, deste xeito, a capacidade das nenas e nenos de aprender a través dos sentidos, actuando, manipulando e experimentando con obxectos e materiais diversos.

A documentación sistematizada das propostas e actividades que os nenos e nenas realizan na escola infantil constitúe unha parte importante do noso traballo educativo. As experiencias recollidas en imaxes posibilitan unha análise e avaliación continuas de cada un, da calidade das propostas e da posición da educadora, á vez que permiten poder compartir o noso traballo, con inmediatez e axilidade, coas nosas compañeiras, familias e outros profesionais.

Equipo de traballo da Escola Infantil Haurtzaro.

CONSTRUÍNDO A IDENTIDADE

“A construción da identidade é unha necesidade afectiva (sentimento), cognitiva (conciencia de se mesmo e do outro como persoas diferentes) e activa (conciencia de facer e dicir). É unha necesidade tan vital e imperativa que se non se satisfai, non é posible a saúde mental.”

Vicenç Arnaiz

Na presente entrada recompilamos unha serie de propostas que se están a desenvolver no conxunto da Rede, como colección de recursos para axudar a forxar a identidade a través das palabras, das historias, dos obxectos, dos relatos,.. na que é imprescindible, unha vez máis a colaboración, implicación e colaboración das familias. Non debemos esquecer que a toma de conciencia da nosa individualidade está estreitamente ligada ao sentimento de pertenza a unha comunidade, neste caso a escola.

escola-infantil-de-o-valadouro“Así vou crecendo”

Libro que se elabora en colaboración coas familias no que recolle a evolución da nena e do neno ao longo dos seus tres primeiros anos tanto na escola coma no ámbito familiar. É un recurso moi interesante como documento de avaliación do desenvolvemento global da crianza e pode axudar na transición ao segundo ciclo.

“A bolsa afectiva”.

Bolsa coas pertenzas das nenas e dos nenos. Coa colaboración e participación das familias, elabórase un coxín transparente (bolsas grandes de conxelado que teñen peche, onde as familias introducen obxectos que se identifican coa crianza (un pano, un chupete, unha foto da familia, un peluche…). Este coxín está ao alcance da nena ou do neno, o que lle permite usalo cando precisa dalgún dos obxectos que o conforma.


escola-infantil-a-fonsagrada1“Construímos as nosas caixas”

Construción de caixas individualizadas coas familias para realizar xogos psicomotrices, actividades de asemblea. A realización da actividade pode desenvolverse na casa ou nalgún obradoiro destinado para tal fin.

“O libro viaxeiro “cats

Esta actividade consiste en construír entre todos un libro onde, coa colaboración e participación das familias, se potencia coñecer á crianza dentro do seu ámbito familiar, con anotacións que a familia fai das súas preferencias, comidas preferidas, xoguetes, lugares onde xogar, animais de casa, … constitúe un emocionado reportaxe de contextos de moito contido emocional.


escola-infantil-de-poio“As miñas cousas teñen o seu lugar na escola”

Identificación do cepillo de dentes, da cunca de beber, da caixa para gardar a roupa, colocar os babeiros. Son actividades cotiás onde se favorece que as nenas e os nenos teñan un lugar onde deixar e recoller as súas pertenzas. Enriquece a proposta que son lugares (sitios, caixas, bolsas…) que previo ao uso que se lles dá (que pequenas e pequenos deixen ou recollan alí as súas cousas), elabóranse en colaboración e participación das nenas e os nenos e en moitos dos casos coas súas familias.

“A miña foto na asemblea”escola-infantil-a-bola1

A asemblea é un encontro co grupo de crianzas da aula onde se favorece a comunicación e a escoita activa das nenas e os nenos, no corro dáse un momento para que a través das súas propias fotografías identifiquen a súa imaxe.
Estas deben ser en formato grande para que facilite a identificación da nena ou neno e das súas compañeiras e compañeiros.

“As nosas caixas-espello”.

Son caixas pequenas onde se poden atopar as fotos das nenas e dos nenos e da súa familia en diferentes lados da caixa, no fondo desta un espello pegado onde a nena e o neno pode ver a súa imaxe reflectida.


escola-infantil-de-xinzoEspazos propios
.

En case todas as aulas, podemos encontrar un lugar onde se visualiza e dá en valor as producións das nenas e os nenos. Ben a través de creacións propias (murais, manualidades..) ou ben a través de fotografías que mostran actividades menos duradeiras (construcións, talleres, sesións de psicomotricidade…).

“O noso libro de aula”

A documentación fotográfica forma parte do noso día a día, o obxectivo é sempre ter ferramentas de avaliación e de autoavaliación, no camiño, estas materias fotográficos forman parte de espazos dentro da aula, nos corredores ou espazos das familias e noutras ocasións, forman parte dun libro que axuda ao equipo educativo a proxectar ás familias o traballo diario coas súas fillas e os seus fillos. Adoitan formar parte da biblioteca de aula, xunto outros libros viaxeiros relacionado coas vivencias persoais das nenas e os nenos.


escola-infantil-de-gondomar1“Espazo para compartir coas familias”
.

Recanto na aula no que se colocan as fotos da nena e o neno e as súas familias á súa altura onde poden manipulalas, compartilas, interaccionar cos demais… As familias adoitan traer fotos das persoas máis achegadas á crianza (avós, irmáns, tía,..), o que axuda á nena e ao neno a identificarse no seo da súa familia.


“Que estamos facendo? A miña imaxe en pantalla”

Esta actividade consiste en gravar as nenas e os nenos na súa actividade cotiá (xogando, comendo, falando, na asemblea, escoitando un conto, cando chegan coa súa nai ou o seu pai…) e logo velos todos xuntos ou por grupos a través do proxector.
Permite que nenas e nenos se recoñezan a se mesmo e aos seus compañeiros e tamén favorece a identidade dentro do grupo-aula.


cats (1)“O protagonista da semana”

Nesta proposta a nena e o neno ao longo da semana é o protagonista de actividades variadas que xiran en torno á súa persoa: colocar as fotos das súas compañeiras e compañeiros, ser o primeiro no tren, recibir a visita da súa familia na escola, (pode ser a nai, pai, ou ambos os dous, un avó ou irmán) que contan ao resto da clase cousas da nena ou neno protagonista,…



escola-infantil-de-baiona-3“A caixa dos tesouros”

A caixa é decorada pola crianza e a súa familia, e entre eles deciden cales son os ” tesouros” que se poden atopar dentro cando abrimos a caixa (un anel, un espello, unha caixa de música, unha moeda do avó, un pano da irmá,..). Os obxectos son presentados e compartidos co resto de compañeiras e compañeiros da aula. Enriquece a actividade que a propia familia da crianza comparta ese momento de presentación dos seus tesouros na aula.

Estas actividades son unha pequena mostra do traballo desenvolvido ao redor da construción da identidade da crianza, o nexo de unión a todas elas parte dun ambiente cálido e amable, a seguridade afectiva, o respecto polos ritmos de cada pequena e pequeno, e por suposto, a confianza no sentir e no facer de cada nena e neno.

O COIDADO E A ATENCIÓN PERSOAL

A relación coa crianza constrúese durante as atencións individuais (cambio de cueiros,comida, sesta, hixiene,…), soamente cando a crianza  está satisfeita, cun trato amoroso e atento por parte de nai, pai, educadora, só entón, a pequena e pequeno moverase e explorará o mundo con alegría. Emmi Pickler

escola-infantil-de-silleda-1As educadoras e educadores corremos o risco de pasar ás presas polos momentos dos coidados persoais, preocupados en atender a todo o grupo, en que as nenas e nenos teñan experiencias creativas, estimulantes, novidosas, sen darnos conta, en moitas das ocasións, de adicarlle os tempos necesarios para que sexan encontros entre o adulto e a crianza tranquilos, seguros e gratificantes.

É por iso, que nos apetece compartir convosco este vídeo da experiencia de Loczy, que de seguro moitas e moitos de vós xa coñeceredes, que nos axuda a recordar que non é suficiente con prestar atención e falar coas crianzas, temos que dar un pasiño máis, ser quen de manter un diálogo , ter unha actitude de escoita activa e saber agardar unha resposta da nena e do neno.

escola-infantil-de-burelaSomos conscientes que o número de crianzas por aula non axuda a primar estes momentos, pero temos o convencemento que  tomar conciencia da súa importancia, axudará a que cada vez os momentos de coidado e atención individualizada teñan máis peso ao longo da xornada, dando o tempo necesario para favorecer o seu desenvolvemento autónomo (que non acelerar as súas adquisicións), xerando os espazos adecuados que garantan a liberdade de movementos,…

Emmi Pikler insistía:

.- Na importancia de ter confianza nas capacidades das nenas e dos nenos.

.- Na necesidade de valoralos como seres activos.

.- En manter unha actitude tranquila e relaxada nos momentos de coidado persoal.

.- En vivir os momentos de atención persoal como situacións pracenteiras, para garantir o benestar físico, neurolóxico e psíquico da crianza.

As propias iniciativas xeran na nena e no neno gañas de aprender, son o camiño da socialización das relacións e producen o sentimento de ser persoa“.

escola-infantil-de-mondonedo

Volveremos a falar desta proposta metodolóxica, por considerala un dos eixos fundamentais do tempo das crianzas nas nosas escolas: cheo de afectos, coidados e experiencias que impregnan de cotianidade a vida das nenas e dos nenos.

OBSERVAR: ALGO MÁIS QUE MIRAR

Entre as profesionais e os profesionais da Educación Infantil, é acordado e unánime falar sobre valores educativos como a liberdade, autonomía, diversidade, complexidade… Pero tamén é certo que existen distancias entre, o decidir, o facer, o crer e o sentir. Distancias que marcan a diferenza entre unha actitude educativa coherente ou incoherente. Estes abismos sempre se dan, pero o importante é tomar consciencia sobre eles para intentar acurtar as distancias.

Nesta liña tamén é importante analizar que aspectos persoais ou do entorno nos impiden mudar a nosa práctica cando é fundamental mellorala de cara unha atención educativa de calidade.

Tal como establece a orde do 25 de Xuño do 2009, no seu artigo 20, a observación directa e sistemática constitúe unha das principais técnicas e fontes de información do proceso de avaliación, por iso convidámosvos a ler: “observaralgo-mais-que-mirar

A lectura do texto suxírenos repensar sobre as seguintes cuestións:

  • Ofrecemos ás crianzas modelos de conduta axeitados cando lles dicimos: “non podes nin debes morder” pero non o que esperamos delas ou deles?
  • Indicamos cal é o comportamento axeitado, ou limitámonos a sentalos a pensar?
  • A empatía, da que tanto falamos é difícil de ser entendida e practicada por nós mesmos, as crianzas destas idades realmente teñen a capacidade de poñerse no lugar do outro?
Cales son as vosas reflexións?

CANDO LER É MIRAR E ESCOITAR


iria2Contar contos é unha actividade moi gratificante, non só para quen escoita senón tamén para quen narra. Dende as nosas escolas podemos e debemos aproveitar o gran interese que amosan as crianzas cara os contos e así favorecer a paixón pola lectura.

Como? A través da biblioteca do centro e as bibliotecas de aula, pero sobre todo poñendo ganas, emoción e ilusión cada vez que decidimos contar un conto.

Animar á lectura nesta etapa é relativamente sinxelo por parte de educadoras e educadores e extremadamente agradecido polas nenas e os nenos; as súas caras expectantes cando escoitan as palabras máxicas que abren paso á historia: “Érase unha vez…” “Había unha vez…” Neses momentos, elas e nós comezamos a vivir e a sentir historias que nos fan gozar, imaxinar e compartir.

A paixón por ser transmisoras e transmisores de historias parte dunha coidada selección das mesmas, que nos permita abrir unha fiestra que asome ás crianzas a mundos cotiás, a percepcións diarias, á mirada do descoñecido, a historias que fomenten a construción de valores,…

Igual de importante á selección do conto é o momento no que se conta e o espazo escollido para a súa narración. É fundamental reflexionar acerca do lugar onde as nenas e os nenos terán a oportunidade de ler, compartir cos outros e de poñer en xogo as estratexias e coñecementos previos que teñen sobre o tema de forma autónoma, exercitando o seu papel de usuarias e usuarios da biblioteca de aula e de respecto ás normas establecidas para o seu uso, por iso os contos deben ser atractivos, que inclúan o que rodea á nena e ao neno en forma próxima e novas realidades que amplíen a súa mirada. Por esta razón debedes seleccionar contos para oír, mirar, descubrir, escoitar, sorprender, tocar, ulir, etc…

montaxe_recursosEscola Infantil de A Bola

Sodes moitas as escolas da Rede que iniciáchedes proxectos de dinamización da lectura, favorecendo a colaboración e participación das familias a través das bibliotecas dos concellos e iniciativas que fomentan que a escola saia das súas aulas e desenvolva un traballo coordinado con outros axentes do entorno. Neste sentido podedes coñecer a proposta que desenvolve a Rede de Bibliotecas de Galicia a través do seguinte enlace.

foto-iriaAs vosas propostas enriquécense cada vez máis; incluíndo a dramatización e escenificación das historias, convidando ás familias a contar contos nas aulas, aproveitando os recursos do contorno levando á escola contadores de historias, ampliando as bibliotecas das aulas e do centro coas achegas das familias e propias, inventando historias a través dos contos viaxeiros, provocando a maxia e o encanto coidando os espazos onde se contan as historias, con iniciativas de préstamo de libros ás familias, dando vida aos contos a través de murais ou debuxos das súas personaxes ou monicreques, lendo e compartindo o momento do conto xunto ás nenas e os nenos,… rica variedade de accións que teñen a continuidade necesaria ao longo do curso, que forman parte do proxecto educativo de cada escola, porque non é cuestionable a enorme riqueza que emanan dos contos.

educaBarrié

viras-a-seguinte-clase

A Fundación Barrié de la Maza ven de iniciar unha nova contribución ao servizo da comunidade educativa, EducaBarrié,  que desenvolven proxectos en tres áreas de actuación: Educación e Investigación, Patrimonio e Cultura e Servizos Sociais.

Dentro desta iniciativa, temos a oportunidade de asistir á conferencia a cargo de José Antonio Marina, filósofo e autor de A educación do talentoO cerebro infantil: a gran oportunidade.

José Antonio Marina dirixiu as súas investigacións ao estudo da intelixencia e do pensamento, en especial aos mecanismos da creatividade artística, científica, tecnolóxica e económica.

É fundamental a súa achega ao ámbito da educación en España, colaborando habitualmente co Goberno central en programas de mellora da mesma e como asesor.

COMO PODE SER A ESCOLA DO MAÑÁ?

O pasado mes de febreiro tivo lugar no Auditorio do Parque das Ciencias de Granada, unha conferencia do psicopedagogo Francesco Tonucci, referente mundial na atención educativa á primeira infancia,  co suxerinte título:

¿Cómo puede ser la escuela para el mañana?”

Na súa intervención fai un percorrido pola escola que foi e a súa evolución ao longo deste últimos anos, centrando o discurso na importancia de facer da escola do mañá unha escola para todase todos non unha escola para uns poucos como acontecía noutros tempos.

Pero na súa análise detecta que a escola actual non é inclusiva nin é para todas e todos,  porque  segue primando e valorando unhas determinadas capacidades en detrimento doutras, desaproveitándose as verdadeiras potencialidades e posibilidades que cada nena e neno ten e que  son fundamentais para sentirse realmente aceptado, valorado e motivado.

Un dos camiños a seguir na procura  dunha escola para todas e todos é a potenciación da mesma  como referente culturalrico e estimulante . Neste sentido é fundamental  coidar moito o deseño dos diferentes espazos e ambientes da escola,  ambientes que sexan amables , pracenteiros e  verdadeiramente  significativos, unha escola  que ofreza a posibilidade de tomar contacto coa música de calidade, cos libros , a literatura , as artes …, en definitiva  unha escola rica en estímulos.

Outro aspecto fundamental que a escola actual  e a escola do mañá ten que ter presente é a apertura de cara ás pequenas e pequenos, ten que serunha escola , onde as e os profesionais tomen conciencia de que o primeiro momento educativo é a escoita.

Que a escola recoñeza a unha crianza capaz, para iso é preciso ofrecer un abano amplo de linguaxes, e confiar na excelencia de cada quen, todas e todos temos a posibilidade de ser bos en algo,é un desafío para a escola, nais, pais e profesionais permitir que nenas e nenos desenvolvan ao máximo as súas potencialidades.

A proposta que Francesco Tonucci fai de cara a realmente construír unha escola inclusiva e de calidade para todos é a partir da mellora na formación dos distintos profesionais , esta é unha chave fundamental para que haxa realmente un cambio , por moito que muden as leis educativas, se as e os profesionais non están formados para atender e formar na diversidade , non se conseguirá realmente unha boa escola.

Isto é un pequeno resumo desta interesante conferencia que vos convidamos a ver e escoitar atentamente para que poidades sacar as vosas propias conclusións, e desexamos que entre todas e todos nós sexamos quen de construír esta escola do mañá.